Nhưng nếu tìm hiểu sâu hơn, chúng tôi nhận ra rằng những vật thể thường được gọi là “kẻ trộm cát” chỉ là phần nổi của “hệ sinh thái dưới lòng đất”. Lợi nhuận thu được từ cát và những người được hưởng lợi nhiều nhất từ việc khai thác trái phép thực tế đang ở một giai đoạn khác. Đó là thế giới của những người buôn VLXD – những “con cá mập” không ẩn sâu dưới nước mà lộ diện và tồn tại trên bờ.
Phần 1: Ngoại hình của những chiếc xe độ
Không cần tìm nguyên nhân, vì cát, đá, sỏi, xi măng không từ trên trời rơi xuống. Nó trên những chiếc xe tải chạy ầm ầm hàng đêm từ ngoại ô đến ngoại thành rồi lướt theo những chiếc xe ba bánh, xe tải cải tạo, xe ba bánh và thậm chí cả xe đạp vào khắp các ngõ ngách của Hà Nội…
Theo chân những người vận chuyển vật liệu xây dựng và đến các bãi thu gom đâu đó trong lòng thành phố, hầu hết đều đến từ các trang trại lớn dọc sông Hồng. Trong thế giới tưởng chừng như hỗn loạn và bụi bặm này, người ta có thể thấy trật tự khá kỳ lạ của một thế giới dưới lòng đất ít người quan tâm nhưng lại vô cùng quan trọng: đó là nơi chuyên cung cấp vật liệu cho các đơn vị xây dựng ở thủ đô.
“Can thiệp” hợp pháp – bất hợp pháp.
Trong nhiều thập kỷ, việc khai thác cát, đá, sỏi từ sông đã trở thành bài toán, là “mồi nhử” đặc biệt cho giới kinh doanh cả trên mặt đất (nơi có các mỏ cát được cấp phép vận hành bởi các công ty hoạt động hợp pháp) và dưới lòng đất (được điều phối bởi các “ông trùm” mà tên tuổi và biệt danh thường gắn liền với từ “cát”). Cũng như nhiều hoạt động khai thác tài nguyên khác, trong khai thác VLXD có sự “can thiệp” giữa sản xuất kinh doanh hợp pháp với thế giới ngầm hoạt động trong bóng tối. Ở đâu có các đơn vị khai thác được cấp phép thì thường có một số công ty “đen” ngay bên cạnh làm ăn cộng sinh. Ngay cả những công ty “đen” như vậy đôi khi cũng thể hiện mức độ hoạt động và bóc lột cao hơn “công ty mẹ”.
Hơn một năm trước, trong quá trình sản xuất loạt phim “Cướp cát” rong ruổi trên sông Hồng, nhóm phóng viên đã trải qua nhiều đêm dài đắm mình trong hiện thực, tận mắt chứng kiến lòng sông bị khuấy động và hàng trăm “tàu ma” (không có biển điều khiển) hút cát vào ban đêm. Khi đó, các khu vực quanh chân cầu Thanh Trì, chân cầu Long Biên, bến Chèm… (Hà Nội) kéo dài sang bờ đối diện. Dưới chân cầu Vĩnh Thịnh (Vĩnh Phúc cũ) – nơi biên giới Hà Nội và Phú Thọ ngày nay – tàu thường xuyên xuất hiện chở cát có sức chứa từ 500 đến 1.000 m3. Theo nguồn tin trong giới “chạy” vật liệu xây dựng: “Mỗi đêm người dân hút bụi ít nhất ba tàu ở những nơi này, thường mỗi tàu/đêm có thể kiếm được 50-70 triệu đồng”. Và mỗi tàu nạo vét cát phải ban hành “luật” 300 triệu đồng/tháng.”
Người ta có rất nhiều cơ hội khởi nghiệp trong thế giới ngầm của ngành vật liệu xây dựng, và câu chuyện khởi nghiệp nào cũng vẽ nên hình bóng của những người nổi tiếng.
Khi nhắc đến các “ông trùm” cát: Thảo “Cát” (Cầu Thanh Trì), Hoa “Cát” (Chem), vào tù vì các tội liên quan đến khai thác cát trái phép, Phú “tinh ranh” ở Đan Phượng, Bồ “Chuối” ở Sơn Tây, Toàn “Cắt” (Ba Vì)… chúng ta biết ngay rằng họ kiếm sống bằng nghề khai thác, buôn bán cát. Nhưng những gì thường xảy ra trên sông không chỉ là những cái tên ngắn gọn. Để “nổi tiếng”, những cái tên này phải trải qua một quá trình chứng minh đẳng cấp của mình. Điều này có nghĩa là bạn phải sẵn sàng đổ máu để giữ lãnh thổ, phải có bản lĩnh để trốn tránh chính quyền, phải có khả năng “nuôi” “ong” (những kẻ trực tiếp khai thác sông và luôn sẵn sàng đấu tranh với các nhóm khai thác cát trái phép khác nếu địa bàn kinh doanh bị xâm chiếm).
Những người thợ cát vẫn kể về những vụ đụng độ bằng vũ khí “nóng” thỉnh thoảng xảy ra trên sông. Tuy nhiên, những câu chuyện này phần lớn vẫn còn mù mờ vì cả hai bên đều có thể bị cơ quan chức năng “truy tố” nếu dám công khai sự việc. Nhiều cái tên như B “cửu”, Th “Đặng” (nổi tiếng với “thói quen” dùng vũ khí quân dụng để giải quyết xung đột) từng được “tuyển” ngay sau khi ra tù để bảo vệ thợ khai thác cát ở con sông ngắn ngay gần Bến Chèm dưới chân cầu Thăng Long. Sau đó, sau một thời gian ngắn, cái tên này lại bị “hủy hoại” (lại vào tù) vì cách giải quyết xung đột kinh doanh “như xã hội đen”.
Một ông trùm cát “nghỉ hưu” cho biết hoạt động khai thác trái phép về cơ bản dẫn đến giá cát, sỏi “yếu” hơn khi người mua không yêu cầu giấy tờ hợp pháp về nguồn gốc. “Cách đây khoảng 3 năm, giá mỗi khối cát hút từ lòng sông vào khoảng 60.000 – 80.000 đồng. Từ giữa sông đến bờ, giá tăng gấp đôi. Và khi vào tận nơi (có đầy đủ hoá đơn, chứng từ hợp pháp), giá cát thường tăng ít nhất gấp 3 lần giá gốc”. Thực chất bọn “cướp cát” trên sông chỉ là người làm công ăn lương. Lợi ích không phải ở sông mà ở bờ có nhiều bậc thang. “Các ông trùm cát không ngồi trên thuyền mà sống trong những ‘lâu đài’ gần bến tàu để điều phối sự chuyển động của cát. Làm “giấy khai sinh”, tạo ra hàng chục nghìn khối cát mỗi ngày chạy từ đáy sông vào bờ. Họ biến cát thành vàng và khiến dòng sông trở thành mối đe dọa đối với cư dân ven sông bằng cách thay đổi dòng chảy, khiến dòng sông ngày càng bị loét do khai thác điên cuồng, liều lĩnh”.
Bãi vật liệu xây dựng.
Con đường quanh co của những chiếc xe chở cát
Nếu bạn có một dự án xây dựng ở trung tâm thành phố, bạn cần làm gì để vận chuyển hàng tấn vật liệu cần thiết và thu gom chúng tại chân công trình? Câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng sẽ rất khó thực hiện trong thực tế.
Anh Hoàng – người mới đến quận Hai Bà Trưng cũ – bày tỏ bức xúc: “Tôi xây nhà vì nằm trong ngõ nhỏ nên không thể dùng xe tải lớn để vận chuyển vật liệu. Vì vậy, tôi phải thuê vài chiếc xe ba bánh để ‘xúc đẩy’ vật liệu”. Những chiếc xe ba bánh này cực kỳ hiệu quả trong việc vận chuyển vật liệu. Nhưng điều đáng ngạc nhiên nhất là, bạn biết không? Cát đến đó có giá lên đến cả triệu đồng/m3”. Điều Hoàng thấy “không công bằng” cho anh là “trước đây, khi chúng tôi khai thác cát lậu trên sông, mỗi khối cát đưa đến bờ đều đắt gấp đôi (với cát đen). Tại công trường, giá đã tăng ít nhất 300%. Cát vàng cũng vậy, giá bán lẻ lên tới cả triệu đồng/m3”.
Là người quen với việc va chạm, sau sự cố xây nhà này, Hoàng đã “may mắn” cùng băng đảng sông Hồng dưới chân cầu Thanh Trì cung cấp vật liệu xây dựng cho những ngôi nhà đang xây dựng ở khu vực Hai Bà Trưng. Với sự tàn nhẫn và coi thường, Hoàng ra lệnh cho cấp dưới “quản lý” tất cả xe ba bánh và xe vận chuyển nguyên liệu không phải của mình đi vào khu vực mà Hoàng tự nhận là của mình. Nếu có vi phạm, Hoàng yêu cầu đàn em dừng xe và báo cơ quan chức năng xử lý. Khi lệnh “cấm” của ông Hoàng được ban hành, hầu hết các nhà cung cấp VLXD đều quay đầu tìm kiếm khách hàng ở khu vực khác. Những chiếc xe ba bánh vốn chưa bao giờ được phép lưu hành trên địa bàn thành phố Hà Nội đành phải vận chuyển hàng hóa cho ông Hoàng nếu không muốn gây bất tiện…
Làm thế nào chúng ta có thể cung cấp vật liệu xây dựng cho thành phố? Câu hỏi này đòi hỏi các chủ doanh nghiệp VLXD phải vượt qua những yêu cầu hết sức khắt khe của các cơ quan có trách nhiệm quản lý, giám sát. Nhưng làm thế nào để xe ba bánh hoán cải và xe chở vật liệu xây dựng có thể len lỏi vào các hang, ngõ, vào những ngóc ngách sâu nhất của đường phố thủ đô, có lẽ chúng ta phải hỏi những “đại gia” như Hoàng. Điều kỳ lạ là bạn vẫn nhìn thấy những chiếc xe tải mini như thế này hàng ngày dù chúng bị cấm hoạt động. Và những phương tiện này vẫn siêng năng giao vật liệu cho các chủ dự án nhưng hiếm khi bị bắt hoặc bị phạt vì là phương tiện trái phép, vận chuyển vật liệu xây dựng gây mất vệ sinh đường giao thông.
Cách của Hoàng cũng được hầu hết các “anh lớn” khác ở khu vực Hà Nội áp dụng. Chẳng hạn ở huyện Định Công có bãi vật liệu xây dựng rộng lớn Vân “trần” (thực chất là người bảo vệ Hải “toa”). Ngoài ra còn có các bãi cung cấp VLXD Thông “thân”, Phong “cầu Lữ”, Mạnh “Linh”, Minh “oanh”… Nếu bạn có nhu cầu mua VLXD quận Tây Tựu (Cũ) có thể liên hệ với chủ sân Thành Thái, Phong Loan Yard (hai bãi có giấy phép kinh doanh VLXD) và hai ông chủ Xí nghiệp VLXD Chiến (Nhóm nhà ở Hà 9) và Nhà máy VLXD Tuấn (Nhóm nhà ở miền Trung 5) – cả hai – không đánh công ty không có giấy phép hoạt động và hoạt động trên đất thuê nông nghiệp.
Danh tiếng của các nhà máy đóng tàu này được đo lường bằng tầm quan trọng của việc đưa vật liệu xây dựng đến công trường đúng thời hạn, phương tiện không được phép sử dụng, nhà máy đóng tàu không có giấy phép hoạt động vì đơn giản là đất nông nghiệp được cho thuê lại để thu gom vật liệu xây dựng không rõ nguồn gốc.
Theo khảo sát mới đây của PV Group trong những ngày cuối tháng 12, giá 1 m3 cát vàng được rao bán ở khu vực cầu Trung Hà là 190.000 đồng (chưa xác minh). Giá cát thành phẩm là 210.000 đồng/m3 (chưa bao gồm chi phí vận chuyển), với điều kiện khách hàng có nhu cầu mua số lượng lớn. Vì thế khi vào trung tâm Hà Nội, giá mỗi khối cát tăng gấp 4 đến 5 lần giá trị.
(Hơn)
ĐỘI NGŨ PHÓNG VIÊN HÔM NAY
