Sự kiện không chỉ là cột mốc tôn vinh thành tựu nửa thế kỷ xây dựng và phát triển mà còn mở ra con đường mới với nhu cầu đột phá, làm chủ công nghệ cốt lõi và thực sự đưa khoa học công nghệ trở thành động lực chính cho tăng trưởng nhanh và bền vững.
Khẳng định vị thế là cơ quan nghiên cứu hàng đầu trong ngành
Học viện được thành lập ngày 20/5/1975 theo Nghị định 118/CP ngay sau khi đất nước thống nhất và đã gắn con đường phát triển của mình với những bước ngoặt quan trọng của đất nước.
Từ những đội nghiên cứu cơ bản với cơ sở vật chất hạn chế, hiện nay Viện đã phát triển thành trung tâm nghiên cứu khoa học công nghệ hàng đầu cả nước và giữ vai trò trung tâm trong hệ thống khoa học quốc gia.
Thủ tướng Phạm Minh Chính tới thăm và làm việc tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Sau quá trình tổ chức, hợp nhất, Viện giảm từ 38 đơn vị trực thuộc xuống còn 24 đơn vị, trong đó có 13 đơn vị nghiên cứu khoa học. Thiết bị mỏng hơn nhưng hiệu suất, hiệu năng và hiệu suất được cải thiện đáng kể.
Viện hiện có khoảng 3.500 công chức, viên chức, công nhân; trong đó có 52 giáo sư, 172 phó giáo sư, 916 tiến sĩ. Đây là lực lượng trí tuệ hùng mạnh, tạo nền tảng cho nghiên cứu cơ bản và ứng dụng chiến lược.
Tính đến tháng 10/2025, Viện đã xuất bản hơn 2.300 bài báo khoa học, trong đó có hơn 1.700 bài báo đăng trên các tạp chí quốc tế thuộc hệ thống ISI/Web of Science; được cấp hơn 100 giấy phép sở hữu trí tuệ. Trung bình mỗi năm có gần 2.000 công bố quốc tế, tương ứng với tỷ lệ 1,7 công bố/nghiên cứu sinh/năm, tiệm cận với các tổ chức nghiên cứu hàng đầu của các nước phát triển. Theo bảng xếp hạng Nature Index, viện tiếp tục dẫn đầu cả nước về số lượng công bố quốc tế.
Giai đoạn 2021-2025, Viện sẽ xuất bản trên 12.000 bài báo khoa học; gần 300 bằng sáng chế, tăng 1,5 lần so với giai đoạn trước. Chỉ riêng năm 2025, sẽ có 105 bằng sáng chế được cấp cho phát minh và giải pháp hữu ích, tăng gấp 2,7 lần so với năm 2024, cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ từ “công bố” sang “sở hữu trí tuệ”.
Đột phá về công nghệ chiến lược
Thực hiện danh mục công nghệ chiến lược được ban hành theo Quyết định 1131/QD-TTg, Học viện đã tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực có tầm quan trọng cơ bản và nổi bật.
Trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số: Trong lĩnh vực AI, các nhà khoa học đã phát triển và làm chủ quy trình phần cứng mô-đun tự lái cho ô tô điện tự lái; Xây dựng giải pháp AI/IoT để phát hiện và cảnh báo những bất thường về sức khỏe động vật theo thời gian thực; Phát triển mô hình dự đoán tình trạng lúa dựa trên viễn thám và học sâu.
Đồng thời, Viện triển khai chuyển đổi số nội bộ: 100% hồ sơ công việc được xử lý trên hệ thống quản lý văn bản điện tử; Tất cả các tài liệu đều được ký điện tử với chữ ký chính thức; hơn 7.600 văn bản gửi/nhận qua Trục liên thông văn bản quốc gia năm 2025; Gần 4,8 triệu lượt truy cập cổng thông tin điện tử. Hơn 4.000 tài khoản email chính thức đã được trao cho các quan chức.
Đội ngũ nhân viên được đào tạo ứng phó sự cố an toàn thông tin và được đào tạo về chuyển đổi số trên nền tảng MOOC. Tham dự các sự kiện chuyên sâu về AI, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và xây dựng nền tảng lực lượng lao động cho thời đại kỹ thuật số.
Công nghệ sinh học tiên tiến: Trong lĩnh vực công nghệ sinh học, Viện đã ứng dụng thành công công nghệ chỉnh sửa gen tiên tiến – công nghệ chỉnh sửa gen tiên tiến – nhằm khôi phục chức năng gen Rc trên cây lúa; Xác định các biến thể gen mới trong trục TLR4/MyD88 liên quan đến ung thư đại trực tràng để cho phép tiếp cận y học cá nhân hóa; Phân lập và nuôi cấy nhiều dòng tế bào phục vụ nghiên cứu thịt nhân tạo.
Những kết quả này không chỉ quan trọng về mặt khoa học mà còn đặt nền tảng cho nông nghiệp chính xác, y học chính xác và công nghiệp sinh học thế hệ tiếp theo.
Năng lượng và vật liệu mới: Trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và vật liệu tiên tiến, Viện đang phát triển công nghệ lõi điện phân nước để sản xuất hydro từ năng lượng mặt trời và gió; Sản xuất vật liệu nano dùng trong nhiệt trị liệu, chẩn đoán hình ảnh MRI và phân phối thuốc; Phát triển vật liệu điện cực pin Li-ion thế hệ mới (MoS-Se@Gr) với hiệu suất lưu trữ cao.
Đây là những bước quan trọng trong quá trình chuyển đổi năng lượng hướng tới phát triển xanh và bền vững.
“Nhân tài là sức sống của một dân tộc”
Tại buổi gặp, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh “nhân tài” trong thời đại khoa học công nghệ là đội ngũ trí thức, nhà khoa học – những người trực tiếp sáng tạo ra tri thức mới, công nghệ mới, giá trị mới cho đất nước.
Thủ tướng Phạm Minh Chính cho biết ông đã đến thăm và làm việc tại Viện với tinh thần “chân thành lắng nghe, chia sẻ, nhân ái bằng trái tim, hành động bằng lý trí và sản phẩm cụ thể”.
Người đứng đầu Chính phủ nhắc lại: Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là xu hướng tất yếu, là quyết định chiến lược và được ưu tiên hàng đầu; không chỉ là nền tảng mà còn là động lực chủ yếu, là lực lượng sản xuất trực tiếp thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững.
Thủ tướng đánh giá cao những thành tựu mà Viện đã đạt được: bộ máy tinh gọn hơn, nguồn nhân lực chất lượng cao hơn, nghiên cứu hiệu quả hơn và hợp tác quốc tế được mở rộng hơn. Đồng thời, Viện đặt mục tiêu trở thành tổ chức nghiên cứu khoa học công nghệ hàng đầu Đông Nam Á vào năm 2030, có khả năng cạnh tranh quốc tế trong một số lĩnh vực trọng điểm.
Phương châm 20 chữ được xây dựng rõ ràng: “Trí tuệ ưu tú – làm chủ công nghệ – chuyển biến mạnh mẽ – bắt kịp tình hình – định hình tương lai”. Đi kèm với đó là tinh thần “4 Không”: Không lãng phí một ngày; không chậm trễ một tuần; Đừng bỏ lỡ cơ hội trong tháng. không được thụ động trong một năm.
Từ tư duy nhiệm vụ đến tư duy kết quả
Thủ tướng yêu cầu Viện chuyển đổi mạnh mẽ từ “tư duy sứ mệnh” sang “tư duy kết quả”; từ “có dự án” đến “đóng góp lớn vào việc tăng năng suất, chất lượng và hiệu quả quốc gia”. Khoa học không thể tách rời khỏi thị trường – các phòng thí nghiệm phải mở cửa, các công ty phải là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới.
Viện phải tập trung làm chủ công nghệ lõi và công nghệ nguồn trong các lĩnh vực như AI, chất bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, công nghệ biển, công nghệ vũ trụ, dự báo thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu. Đồng thời, hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về khoa học và công nghệ làm cơ sở cho việc hoạch định chính sách.
Về phía tổ chức, Chính phủ giao các bộ liên quan chủ trì cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các tổ chức khoa học và công nghệ. hoàn thiện mô hình hợp tác công tư; Đẩy mạnh thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Về nguồn lực và yêu cầu để thực hiện tinh thần “5 rõ ràng”: Vấn đề rõ ràng, Sản phẩm rõ ràng, Ứng dụng rõ ràng, Hiệu quả rõ ràng, Đóng góp rõ ràng. Đây được coi là thước đo mới cho hoạt động nghiên cứu trong bối cảnh đòi hỏi tính hiệu quả về mặt nội dung.
Tập hợp những anh hùng của thời đại mới
Nhân dịp này, Thủ tướng Phạm Minh Chính thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao tặng Học viện Huân chương Lao động hạng Nhất – phần thưởng cao quý ghi nhận sự cống hiến, trí tuệ của nhiều thế hệ nhà khoa học.
Trước đó, Viện đã được tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Nhất (2000), Huân chương Hồ Chí Minh (2010), Huân chương Lao động hạng Ba (2025).
Thủ tướng Phạm Minh Chính thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao Huân chương Lao động hạng Nhất cho Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Thủ tướng tin tưởng Viện sẽ tiếp tục chinh phục những tầm cao mới với truyền thống đoàn kết, sáng tạo mạnh mẽ.
“Những anh hùng của thời đại mới không đứng trên chiến trường mà trên mặt trận khoa học công nghệ; họ không chinh phục thành trì mà chinh phục đỉnh cao tri thức; họ góp phần giữ vững chủ quyền bằng trí tuệ và sự sáng tạo”.
Thủ tướng Phạm Minh Chính thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao Bằng khen hạng nhất cho Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Hành trình 50 năm là nền tảng. Phần thưởng hôm nay là sự công nhận. Tuy nhiên, còn một thách thức lớn hơn ở phía trước: đưa khoa học Việt Nam đạt tầm khu vực và toàn cầu, từ đó góp phần trực tiếp vào mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
Với vai trò là “bộ não” cố vấn chiến lược về khoa học và công nghệ, học viện đứng trước cơ hội và trách nhiệm lịch sử: không chỉ sản sinh ra tri thức mà còn định hình sự phát triển tương lai của đất nước với sức mạnh của mật vụ Việt Nam./.
